KARS YÖRESİ HALK OYUNLARI

[karapapak_omer]

OYUNLARIN ÇALGILARI

Meydanlarda: Davul - Zurna, Davul - Klarnet.
Meydanlarda ve Kapalı Yerlerde: Klarnet, Akordion, Armonika, Tar, Tulum, Mekkare, Zilli veya Zilsiz Tef.

Ağcaferikler - Bar, Kadın, Türkülü.
Ağır ayak - Erkek, Tek.
Ağır bar - Bar, Erkek.
Ağır kayda -
Ağır oyun - Kadın, Tek.
Ağır terekeme - Erkek, Kadın, Tek - Toplu.
Ahçik - (Bak. Ermeni Kızı)
Ahıska barı - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Ahıska gülü - Kadın, Tek.
Ahlat barı - Bar, Erkek.
Akçaferikler - (Bak. Ağcaferikler)
Akışta - (Bak. Alkışta)
Alkışta - Kadın, Erkek, Karma, Çift - Toplu.
Allı yeşilli kızlar - Bar, Kadın, Erkek.
Allı yeşilli mendil - Bar, Kadın, Erkek.
Alma dere - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Almalar - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Almalı dağlar - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Altın Yüzük - Bar, Kadın, Erkek.
Ardahan barı - Bar, Erkek, Kadın, Karma
Arpaçayı - Kadın, Erkek.
Arpaçayı diringisi, Erkek, Tek.
Arzuman - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Arzumanî - (Bak. Arzuman)
Askerani - (Bak. Gence)
Aşırma - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Ay Işığı - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Azerbaycan - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Azerbican - (Bak. Azerbaycan)
Bahçeden gelen ne sestir - Kadın, Tek.
Bahteverdi -
Balabala - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Balaceyran - Kadın, Erkek, Tek.-
Balalı Tavuk - Taklitli kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Bapur - (Bak. Papori)
Bar - Bar, Kadın, Erkek. Karma.
Bardız Barı - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Bar sekmesi - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Bayburt'un İnce yolu - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Baycan - (Bak. Azerbaycan)
Bebek oyunu - Taklitli, Kadın, Tek.
Bekir - (Bak. Bekir Bengi)
Bekir Bengi - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Bengi -
Benzetme - Taklitli oyun -
Berta - (Bak. Deli horon)
Berzini - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Beş açılan - Erkek, Kadın, Tek - Toplu.
Biçan - (Bak. Azerbaycan)
Bir gül ektim - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Bizim bağda - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Boyakçının gelini - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Bu gelen nahır mıdır - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Bülbül - Kadın, Erkek, Karma, Tek - Toplu.
Camış girdi bağa - Erkek, Kadın, Tek.
Can maral - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Ceylân - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Ceylânı - (Bak. Ceylân)
Coşkun Çoruh - (Bak. Deli horon)
Çam dalı -
Çarışka -
Çapik - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Çepik - (Bak. Çapik)
Çeçen Kızı - Kadın, Tek - Toplu.
Çember - (Bak. Bengi)
Çıldır barı (Çıldır Yallısı) - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Çiftayak - Tek, Erkek.
Çift Basma - (Bak. Çiftayak)
Çift Tamzara ¦ Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Çil horoz - Taklitli, Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Çil horuz. (Bak. Çil horoz)
Çoban - Kadın, Erkek, Tek.
Dağda hayladım kurdu - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Dağda kestim değnek - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Dalilo, Daliloy - Bar, Kadın Erkek, Karma.
Delilo, Delüoy - (Bak. Dalilo)
Della, Delloy - (Bak. Dalilo)
Derilo - (Bak. Dalilo)
Dasniçorç - (Bak. Ondört)
Davul ban - Erkek, Çift.
Deli horon - Horon, Erkek.
Deli kız - Taklitli, Çift, Karma.
Derbendi -
Destiyi aldım ana - Kadın, Tek.
Deve oyunu - Temsili, Taklitli oyun.
Dırıngı - (Bak. Diringi)
Diringi - Kadın, Erkek, Tek.
Dilican -
Dinme - Kadın, Tek - Toplu, Türkülü.
Diz kırma - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Döne - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Dringi - (Bak. Diringi)
Durna - Tek, Kadın.
Durna barı - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Durnalar - (Bak. Durna)
Dur yerinde hanım süre gel - (Bak. Arpaçayı diringisi)
Düz bar - Bar, Erkek, Kadın.
Düz Diringi - Tek, Kadın, Erkek.
Düz Yalh - (Bak. Düz bar)
Eğil dağlar - Erkek, Kadın, Karma, Tek - Toplu.
Elmas -
Engeli - (Bak. Enzeli)
Enşelİ ( Bak. Enzeli)
Enzeli - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Ermeni kızı - Kadın, Tek.
Erzurum barı - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Ezingan deresi - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Gaçke barı - (Bak. Kız barı)
Garzanî - Bar Erkek.
Gaşenk -
Gelin Memmet - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Gence - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Geylani - (Bak. Ceylan)
Gorişhi - (Bak. Lezinka)
Gögerçin vurdum - (Bak. Canmaral)
Gölenin düzü - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Gülabi - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Gülsen - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Gülüm oğlan - Bar Kadın, Erkek, Karma.
Gümrü barı (Gümürü ban) - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Gümrü Yallısı - (Bak. Gümrü barı)
Güzelleme -
Güzeller barı - (Bak. Nari)
Hakkari Barı - Bar, Erkek
Hakkari yallısı - (Bak. Hakkari Barı) - Bar, Erkek.
Hala bacı - Taklitti, Kadın, Tek.
Hançer barı - Erkek, Çift.
Han kızları - Kadın, Erkek, Karma, Tek - Toplu.
Hasan dağı - Kadın, Erkek, Tek.
Hay hay hanım - Kadın, Erkek, Karma, Tek - Toplu.
Hay Lalo - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Hay Lolo - (Bak. Hay Lalo)
Hay mendil mendil mendil - Kadın - Tek.
Hekari barı - (Bak. Hakkari barı)
Hekari yallısı - (Bak. Hakkari barı)
Hekkari barı - (Bak. Hakkari barı)
Hekkari yallısı - (Bak. Hakkari barı)
Hey nari - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Hoşbilezik - (Bak. Altın yüzük)
Horoz oyunu - Kadın.
Horuz oyunu - (Bak. Horoz oyunu)
İğdır barı - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
İğdır yallısı - (Bak, İğdır ban)
İnce dere - Bar, Kadın, Erkek, Karma (Aynı oyun kadınlar tarafından Tek - Toplu olarak ta oynanmaktadır)
İndim derede durdum - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
İndim dereye beklerim - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
İnnabi -
Kağızman barı - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Kalalı - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Kalari - Kadm, Erkek, Tek - Toplu.
Kalender - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Kalkan kılıç oyunu - (Bak. Kılıç Kalkan oyunu)
Kaloş - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Karabağ - Erkek, Kadın, Tek - Toplu.
Karadonlu - Kadm, Erkek, Tek - Toplu.
Karam - Erkek, Kadm, Tek - Toplu.
Karapürçek - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Kars barı - Bar, Erkek, Kadm, Karma.
Kars gülü - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Karsın önü - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Kars yallısı - (Bak. Kars ban)
Kars Zeybeği - Kadın, Erkek, Karma, Çift - Toplu Temsili.
Karşıberi - Karşılama, Erkek, Kadm, Karma, Çift - Toplu.
Kazengi -
Kazayağı - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Kazaki -
Kedi - Taklitti, Çift, Karma.
Kenenk - Tek, Karın.
Kentvari - Kadın, Tek - Toplu.
Kesme - Bar, Kadm, Erkek, Karma.
Keten koynek - Tek, Kadın.
Kevengin yolu - Tek, Kadın.
Kezel oy - Bar, Erkek, Kadın.
Kılıç Kalkan oyunu - Erkek, Çift - Toplu.
Kırat - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Kıskanç - Kadm, Erkek, Tek - Toplu.
Kız barı - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Kız belm ince - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Kindavur - (Bak. Kentvari)
Koççari - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Koları -
Kolsalım - (Bak. Kolsalma)
Kolsalma - Erkek, Tek.
Komerişki -
Konduram - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Kondurayı mor boyarlar - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Köçek - Erkek, Tek - Toplu.
Küççeri - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Köroğlu - Erkek, Çift, Bıçaklı.
Köroğlu barı - Bar, Erkek.
Kuleheynar - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Kuleyi gider yaban -
Kundurayı mor boyarlar -
Köçekler, Kadın, Tek.
Kürt kızı, - Kadın, Tek.
Kürtoğlu - Kadın, Erkek, Karma, Tek - Toplu.
Laçın barı - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Lala hanım -
Lale - Kadın - Tek - Toplu.
Laley oyunu -
Lezgi hengi (Lezki henki, Lezginkat) - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Lezinka -
Lorke - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Lörkey, (Bak. Lorke)
Mahmudiye - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Maral - Tek, Kadın.
Maro - (Bak. Maral)
Mehmet Bağır - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Memmet Hınzıgar - (Bak. Ağır oyun)
Mıstafa Barı - (Bak. Mustafa Barı)
Mıstafa Kamal Paşa - (Bak. Mustafa Kemal Paşa)
Mıstafam - Erkek, Kadın, Karma, Tek, Toplu.
Mirzai - Erkek, Kadın, Tek - Toplu.
Mirzanı - (Bak. Mirzai)
Mirzavi - (Bak. Mirzan)
Mirzayı - (Bak. Mirzai)
Mustafa Barı - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Mustafa. Kemal Paşa - Erkek, Kadın, Tek - Toplu.
Nanay -
Nare -Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Nari - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Naz barı - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Nazeyleme - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Nazlı bar - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Nevruzi -
Nez beri - (Bak. Naz ban)
Odalar - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Ondört - Kadın, Erkek, Karma, Tek, Toplu.
Orta çala - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Ördek - Temsili, Erkek, Karma, Çift. Pağpuru - (Bak. Papori)
Papori - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Pappuri - (Bak. Papori)
Penceresi Püskül püskül - Erkek, Kadın, Tek.
Piçik - (Bak. Kedi)
Pişik - (Bak. Kedi)
Poshov barı - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Roza -
Sağ Köroğlu - Bar, Erkek.
Sallama -
Sarhoş barı - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Sarı çiçek - Kadın, Erkek, Karma, Çift.
Sarı gelin - Kadın, Tek.
Sarı gül -
Sarı kız - Kadın, Tek.
Sarı saman - Kadın, Tek.
Sarı seylan - Bar, Erkek, Kadın.
Sekme - Erkek, Tek.
Sekme harı - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Sekme Terekeme - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Seksen örük - Kadın, Tek.
Serhoş barı - (Bak, Sarhoş barı)
Sıçratmak - (Tikbar) - Bar, Erkek, Kadın, Karma,
Silahor -
Sincami - (Sincani, Zengani) - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Sol köroğLu - Bar, Erkek.
Sonalar - Bar, Kadın, Erkek. Karma.
Süsen sünhül - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Şadara - (Bak. Ağır, oyun)
Şamil - (Bak. Şeyh Şamil)
Sanalım - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Şarani - (Bak. Kılıç Kalkan oyunu)
Şerbeti kaldı tasta - Ear, Kadın, Erkek, Karma.
Şeyh şamil - Erkek, Tek - Toplu.
Sorul - Bar, Kadın, Erkek, Karma,
Tamzara- Ear, Kadın, Erkek, Karma.
Tapiri - (Bak. Papori) Taşkıran - Tek, Kadın.
Tatan aşağı - Tek, Kadın. Tek ayak - (Bak- Aşırma)
Tek Tamzara - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Telli - Kadın, Erkek, Tek - Toplu.
Tello -
Temirağa - (Bak. Temurağa)
Temurağa - Bar, Erkek.
Temurağa - (Eak. Temurağa)
Timurağa - (Bak. Temurağa)
Terekeme - Bar, Kadın, Erkek, Kamra.
Terekeme Karapapaklarm - Erkek, Kadın, Tek - Toplu.
Terekeme yallısı - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Ters bar - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Ters Laçin barı - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Teşt - (Bak. Kedi)
Topal Eğringi - Erkek, Kadın, Tek.
Tütiye -
Tütye - (Bak. Tütiye)
Uzun dere - (Bak. İnce dere)
Üç ayak - (Bak, Üç ayak barı)
Üç ayak barı - Bar, Erkek, Kadın, Karma.
Vokzalı -
Yallı - Bar, Kadın, Erkek.
Yar için -
Yeni Ters bar - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Yoğurt koydum - Tek - Kadın.
Yüzbir - Bar, Kadın, Erkek, Karma.
Zencirli Köroğlu -
Zincirli Köroğlu - (Bak. Zencirli Köroğlu)

[karapapak_omer]

HALK OYUNLARI


Halk Oyunları :

Halk oyunları nedir?

Bu yazıya başlamadan önce, halk oyunları üzerine bir açıklama yapılması en doğru yöntemdir. Ancak, yıllardır, gerek yurt içinde gerek yurt dışında çok değerli araştırmacılar yetişmiş ve bu konuda çok güzel yazılar yazmışlar. Benim kalkıp bundan sonra halk oyunu budur ya da bu değldir demem biraz abes olur kanısındayım.

Benim yapacağım iş kendi yöreme ait olan halk oyunlarını aktarmak. İşte bu yazının amacı da budur. Bunun ötesinde ki konu, şimdilik, benim gündememde değildir.

Göle Yöresi benim doğduğum, yaşadığım ve sonra da terk edip bıraktığım yöredir. Bir adıyal sıla, bir adıyla yılda bir kez gezmek için uğradığım bir yayla.

Ben bu yörenin halaylarını barlarını yıllar yılı oynadım. Bu oynadığım halk oyunlarını şimdi araştırıp yazmaya çalışıyorum. Bu işin içinde alnım ak yüzüm açık çıkarsam ne mutlu bana...

Gelelim Göle yöresi halk oyunlarına...

Göle yöresi halk oyunlarını altı gurupta toplamak istiyorum. Bu guruplamayı ben yaptım. Belki de böyle bir guruplama yoktur. Yoktur diyorum, çünkü tarihsel süreç içinde böyle bir bilimsel çalışma yapılmamış.

Bazı yöreler kendi oyunlarını derleyerek guruplamalara koymuş olabilir. Ancak Göle yöresi için bunu söylemek pek mümkün değil.

Göle yöresi yerel olarak sürekli akan bir toplum yapısına sahiptir. Durağan toplum olmadığı için, yaşama koşulları sürekli değişen bir yöredir.

Türküler, halk hikayeleri, masallar, atasözleri, mahniler, söylenceler, barlar, halaylar, orta oyunları ve daha niceleri yerel konumlarını korumasına rağmen, durağan değildir. Sürekli dağılan bir yapıya sahiptir.

Göle yöresine özgü bir ağıt yakılmışsa anında uzak illere gidibiliyor. Halk oyunları da böyledir.

Göle yöresine özgü halk oyunlarını derlemeye başladığım zaman, sadece isimlerini yazmakla yetinmedim. Her oyunun türküsünü de derledim. Bu türküler başka yörelerde de aynen biliniyor. Oyunlar da aynen oynanıyor. Bu araştırmanın içinde yer alan tüm halk oyunları sadece Göle yöresine ait oyunlardır demek kanımca doğru değildir.

Doğru olan nedir ? Doğru olan, Bu araştırma kapsamı içine giren tüm halk oyunları Göle yöresince, yöre halkı tarafından bilinen ve oyananan oyunlardır. Bu halk oyunları içinde Göle yöresine ait olanları da vardır.

Göle yöresinde Bar çok az bilinen bir oyun türdür. Araştırma ve derleme sonucu elde edilen bar denilen oyunların adları da yazıldı. Yöre halkı gelende bu oyunlara da halay diyor.

Göle yöresinde ki

1-)BARLAR:

a) Ağır Bar

b) Düz Bar

c) Ters Bar

d) Sarhoş Barı

e) Tik Bar

f) Tavuk Barı

g) Temur Ağa Barı

h) Dello Barı

ı) Zircirli Köroğlu Barı

i) Tamzara

j) Tek Tamzara

k) Çift Tamzara



Göle yöresinde tüm halk oyunlarına damgasını vuran oyun çeşidi halaylardır. Bunların olmazsa olmazları vardır. Bütün halaylar Üç ayak dediğimiz ağır halaylarla başlar ve giderek hızlanan bir biçime dönüşür.

Yöremizde düğünler olduğu zaman haremlik selamlık denilen olay kesinlekle yoktur. Kadınlı erkekli karışık oynanılır. Hele de halay başını yaşlı bir kadının çekmesi, davulcunun bu yaşlı kadının önünde şabaş istemesi o düğünün en güzel yanlarından biridir.

Şabaş olayı, bahşiş olayıdır. Davulcu davulunu çalarak oyunun ritmine göre oyuncularla birlikte oynuyarak halay başını çekenin önene gider hem halayda ki oyuncuyla karşılıklı oynar hemde şabaş eder.

Şabaş sırasında davulcunun söylediği sözler hep aynıdır.

..........................

Ay şabaaaaaaş

Dostun var olsun

Düşmanın kör olsun

Verenin kesesi bereket dolsun

Vermeyenin kaynanası ölsün.


............................

Bütün davulcular buna benzer sözler söylüyerek halayda bulunan oyuncuları şabaş eder.

Bu kısa açıklamadan sonra gelelim Göle yöresi halaylarına. Notlarımda 32 halay adı vardır. Bu halayların türküleri de Özel aşivimde Bulunuyor. Göle yöresi türkülerini yamladığım zaman bu halay türküleri de duyulacaktır.

Gelelim Göle yöresi halaylarına:



2) HALAYLAR:

Halaylar kendi içende üç guruba ayrıldığı için ben de üç gurup olarak yazıyorum. Kadınlı erkekli el ele tutularak tek sıra halinde dizilerek, aynı ritim üzürene ayaklar birlikte atılarak oynanılır.

a) Düz halaylar (Bey Halayı)

b) Tek ayak halaylar

c) Üç ayak halaylar



a) Düz halaylar,

Adı üstünde düz oynanan halaylardır. Bu halaylarda çok yavaş hareket edilir. Derler ki, düz halayda bir kadının başına bir bardak su koyduğun zaman halay dönen oyuncu ya da kadın, halayda oyun süresince, su bardağın içinde sarsılmaz. Ben, bana anlatılanları yazıyorm. Düz halaylar yana doğru düz yürünür. Öne ya da arkaya pek gidilmez. Bu halaylarda deme çevirme türküleri de söylenilir. Genelde davul zurna eşliğinde oynanılan halaylardır. Bazır köylerde bu halaya Bey Halayı da deniliyor.

b) Tek ayak halaylar.

Genelde Kuzeydoğu Anadolu yöresine özgü bir halay çeşidirdir. Yukarıda sözünü ettiğim tüm yöreler bu halayı bilir ve oynarlar.

Yörelere göre adları değişik olabilir.

Oyuncular birbirlerine sarılarak hafif öne eğilerek, bir ileri bir geri sallanarak oynarlar. Özellikle sol ayak öne atılmış durumda olmalıdır. Oyun süresinde halay başını çeken oyuncu halay başından ayrılarak ve tek başına oyunuyarak halayın sonuna katılır. Bu olay oyun süresince devam eder. Sırası gelen halay başını çeker ve oyun süresince ayırılıp sona katılır. Oyun böylece devam eder.

Bu halaylar oynanılırken söylenilen türkülerden bir örnek vermek gerekiyor. O halde türkünün sözlerini de yazalım

Mezarlık da gül biter emman emman

Gül biter bülbül öter halım yaman

Türküsünün yanına bir başkasını daha yazalım.

............

Köprünün altı yarpuz

Nerden gelirsin baldız

Bacın küsmüş gidiyor

Ben kalmışım yalınız


.............

c) Üç ayak halaylar:

Yöremizin en önemli halaylarıdır. Bu halaylar üç ileri üç geri gidilerek oynanılır. Bu halayların en önemlileri ise Göle Ağırlaması adıyla derlediğim ezgiyle oynanan halaydır. Hemen arkasından Göleli Gelin,bunu takiben Göle’nin Düzü hülüyı, Allı Gelin halayı oynanılır.

Hemen arkasından Karanfil Halayı dediğimiz “Karanfil neden olur, ona yanarım anam ona yarıam” halayı gelir. Bu arada Eminem halayı dediğimiz “nahır gelir boz tepeyı yol eder” halayını da unutmamak gerekir.

Buraya üç ayak halayların adlarını alalım. Bu adlar aynı zamanda türkü adlarıdır.

1) Göle Ağırlaması

2) Göleli Gelin Halayı

3) Göle’nin Düzü Halayı

4) Allı Gelin Halayı (Büyük Kapının Gelini)

5) Karanfil halayı (Karanfil Neden Oulur)

6) Yayla halayı, (Hedom yaylada yaylada)

7) Eminem Halayı

Nare

9) Nure

10) Hafif Halay

11) Yıldız Halayı (Kerem halayı da denir)

12) Karaca Oğlan Halayı

13) Köroğlu Halayı (oyunu)

14) Beyaz Gelin Halay

15) Karabiber Halayı

16) Bayburt Halayı

17) Gülenber Halayı

18) Bico Halayı

19) Mamo Can Halayı

20) Çardak Halayı (Köroğlu halayı da deniliyor)

21) Maral Halayı

22) Gule Halayı (Gule uyan sabahtır)

23) Nar Gule Halayı

24) Sarı Gelin Halayı

25) Kar Halayı

26) Sallnama

27) Döndürme Halayı

28) Lörke Lörke

29) Kürdoğlu Halayı

30) Ho Hoy Dilber (Baca Baca barhana)

31) Diz Kırma

32) Geçike Halayı

Benim notlarım burda bitiyor. Yani üç ayak halayların adlarını bu kadar yazmışım. Aslında halaylarda her söylenen türkü bir halk oyunu sayılıyorsa, benim bu yazıya aktaracağım oyun türü iki bini geçer diye düşünüyorum.

Çünkü, halaylarda söylenilen halay türkülerinin tüm burya yazılmadığı gibi, Göle yöresi türkülerinin içine de alınmadı. Benim tek başıma bu işi başaracağımı sanmıyorum. Bu tür çalışmalar ekip işidir. Ben kendi çabamla bu derlemeleri, bu yazıyla aktarmaya çalışıyorum. Karınca kadarınca sürç-ü lisan eylediysek afola.



3) KOÇERİ OYUNLARI:

Bu oyunlar kadınlı erkekli karışık oynanmasına rağmen, çok sert oyunlar ise sadece erkekler tarafından oynalınılır.

Koceri oyunlarına ezgi olarak örnek türkü yazarsak Şöyle yazmak gerekiyor.

Açtı sıçan kaçtı sıçan
Bal küpüne sıçtı sıçan

Sıçanımın sırtı sarı
Bal küpünü etti yarı
Bizimkine deyme barı

Açtı sıçan kaçtı sıçan
Bal küpüne sıçtı sıçan

Koçeri oyunları başlığı altında yazacağım oyunlar da yine türkülerin ezgilerine göre adlandırılır.

1) Koçeri

2) Hoş Bilezik

3) Şeker Oğlan

4) Diz Kırma

5) Jandarma (Jandarmayı Vurdular)

6) Aşırma

7) Sarı Seyran

Kürdün Kızı

9) Temir Ağa Bu oyun Timur’un Göle'ye gelmesiyle yöre halkının ürettiği bir oyundur. Timur topal olduğu için bu oyun aksak hareketlerle oynanılıyor.



4) TEKİL OYUNLAR:

Bu oyunlar ise karşılıklı teke tek oynanan oyunlardır. Her oyuncu iki eline birer mendil alır, bu mendiller gelende yeşil ve al (mor) olmasına dikkat edilir. Yeşil Göle ovasını mor ise Göle’ye özgü inek ve koyun gibi hayvanların renklerini anımsatıyor. Bazende al-yeşil mendiller alınır. Al ile yeşil olayınadeğinmek istiyorum.

Karaca Oğlan Bir türküsün de der ki; “Yeşil bağla ala karşı” Araştırmacılar nasıl yorumlar bilemiyorum ancak, bizim Göle yöresinde gelin kızın başına duvak takılır, davuğın üstüne iki vala örtülür buvalaların renkleri hiç mi hiç değişmez. Ön tarafa al vala, arka tarafa yeşil vala takılır. Yeşil Bağla ala karış derken, gelin ol benimle evlen anlamında söyleniliyor. Karaca Oğlan da bu anamda söylemiştir.

İki oyuncunun genelde biri kadın biri erkek olsa da değişik olarak iki kadın ya da iki erkek de karşılıklı oynayabiliyor.

Gelelim bu oyunların isimlerine:

1) Sarı Çiçek

2) Paşa Köşkü (Köroğlu)

3) Çardaklı Çevirmesi

4) Misri Oyunu ( Diğer adıyla Hançar Barı)

5) Pınar Başı oyunu,

Bu oyun genelde Köroğlu’nun türküsü olan “Pınar başından bulanır” türküsüyle oynanılıyor.

5) Orta oyunlar ya da kına gecesi oyunları:

Bu oyun türleri genelde kadınların kına gecesinde oynadığı oyunlardır. Bu oyunları da iki bölümde toplamak gerekiyor.

1) Gelinın kınası yandığı zaman oynanan oyunlar

2) Damadın kınası yandığı zaman oynanan oyunlar

Gelin kınası yandığı zaman oynanan oyunların adlarını yazalım.



1) Dile Kız oyunu Bu oyun Kuzeydoğu Anadolada geniş bir sahaya yayılmış durumdadır. Oyunun nereye ait olduğunu pek tesbit edtmek mümkün değil, ancak bana bu oyunun Bayburt yöresinden geldiğini söyleyenler de oldu. Bunuda yazdıktan sonra oyun adlarına devam edelim.

2) Göleli Gelin oyunu: Bu oyun kına geceleri oynanılan bir oyun olduğunu yazdıktan sonra, oyun oynanılırken sözlerin söyleniş biçimini kısada olsa yazalım.

Aldı Kız:

Ana sen Göle’nin neyini gördün

Aldı Ana:

Sürüden ayrılan koyunu gördüm

Aldı Kız:

Ana sen Göle’nin neyini gördün

Aldı Ana:

Altmış kız gelinin boyunu gördüm

Daha sonra kına gecesinde bulunan tüm kadınlar koro oluşturarak türkünün devamını söylerler

Koro:

Elalı gelin Göleli gelin

Kaşları gözleri sürmeli gelen

On parmağın üstü kınalı gelin



Bu sözler söylenilirken gelinin ellerine kına yakılır.



3) Kızhanım oyunu:

4) Aysamat oyunu

5) Çerez oyunu



Damat kınası yanarken ise, başka oyunlar oynanılır. Şimdi bu oyunları da yazalım.



1) Develi Oyunu

2) Damat tıraş edilirken tıraş oyunu

3) Damat kaçırma oyunu

4) Sağdıç ağlatma oyunu

Benim notlarımın arasında bir oyun türü daha vardır . Bu oyun türünü yazarak yazımızı bitirelim.



5) DÖNBERİ OYUN TÜRÜ:

Bu oyun türü genelde kadınlar arasında, hem kına gecesi hem de gelin önünde oynanan bir oyundur. Oyuncular el ele tutarak halka oluştururlar. Oyun sistemi koçeri oyunları gibi zıplanarak oynanır. Ancak ayak oyunları, üç ayak halaya benzer bir oyun ritmiyle dönerek oynarlar. Ancak bu oyun türünde türkü söylenmez, Mani söylenir. Manılar ise ara bağlantıları verilerek birbirlerine bağlanır. Bir örnek yazalım:



Bu bölüm tekil okunur
Manici:

Bacada gezen oğlan

Kaderim yazan oğlan

Beni sana vermezler

Git para kazan oğlan
Bu bölüm koro olarak okunur
Koro:

ik döne can ik döne

dönderin döne döne

ik döne can ik döne

dönderin döne döne

Kaynak: Orhan Bahçıvan/terekemeler.com

[ardaberk]

baya bi oyunumuz varmış hepsini bilmesemde bazılarını bılıyorum
bu arada sagol kardesım

[GoGoBaBa]

baya bi oyunumuz varmış hepsini bilmesemde bazılarını bılıyorum
bu arada sagol kardesım

Aynen katılıyorum